Türkiye, genel olarak 2025’te yıl başında planlanandan daha düşük bütçe açığı ve daha yüksek faiz dışı fazla sağlamış olsa da, gelir, kurumlar ve taşıt-ev üzere servetler üzerinden alınan vergilerdeki değişik değişimler dikkat çekti.
TEPAV Yöneticisi Coşkun Cangöz, Vakfın Blog sayfasında yayımladığı değerlendirmesinde, gelir vergisinde, çabucak hemen tamamı çalışanların fiyatlarından kesilen gelir vergisi olan gelir vergisi tevkifatının başlangıç bütçesinde kestirim edilen fiyatı yüzde 33,6 daha yüksek oranda gerçekleşmesine işaret etti. Cangöz yazısında, “Bütçe açığı düşmüş işte, buna da sevinmeyelim mi? diyebilirsiniz. Bu sorunun bütçedeki harcamalardan kaynaklanan yükün nasıl paylaşıldığında gizli. Pekala o vakit, 2025 bütçesini kim sırtlamış? Stopajla vergisini ödeyen, eğitim, sıhhat, besin, ulaştırma, bağlantı, giysi üzere her alan katma kıymet vergisi ve özel tüketim vergisi ödeyen çalışan kesim… Vatandaş bir yandan hayat pahalılığı ve geçim problemi ile uğraş ederken öbür yandan da devlet harcamalarını finanse etmiş. Buna karşılık devlet harcamalarını kısmamış. Lakin düzgün haber şu ki: israfa da kaçmamış. Yani harcama kalemi bazında limitleri aşmış olsa da toplam açığı daha da büyütmemiş” yorumunu yaptı.
Gelir vergisi içinde beyana dayanan gelir vergisi artışı ise yüzde 10,99 ile çalışanların ödediği vergiden daha düşük olarak gerçekleşti.
GELİR VERGİSİ VE ÖTV’DE İDDİANIN ALTINDA KALINMASININ MUHTEMEL NEDENLERİ
Coşkun Cangöz yaptığı değerlendirmede ise gelir vergisi tevkifatının alt kalemlerinin açıklanmadığını hatırlatarak 2025 için faiz gelirlerinden alınan stopajın görece daha yüksek olabileceği görüşünü belirtti. Tekrar de genel olarak gelir vergisinin çok büyük bir kısmı çalışanların ödediğinden oluşuyor.
Cangöz, 2025 için gelir vergisi tevkifatı içindeki faiz gelirleri tesirine yönelik olarak, “Temmuz ayında yapılan düzenlemelerle 6 aya kadar vadeli TL mevduat ve yatırım fonları için stopaj oranı yüzde 15’ten yüzde 17,5’e, 1 yıla kadar vadeli hesaplar için ise yüzde 12’den yüzde 15’e yükseltilmişti. Bunun vergi tahsilatını artırıcı bir tesir yapmış olduğu anlaşılıyor. Sanırım, bu oran artışı muhtemelen yılbaşında planlanmış değildi. Kurumlar vergisindeki zayıf performans, dolaylı vergilerin beklendiği üzere gitmemesi üzere nedenlerle Temmuz ayında yılın geri kalanını kurtarmak için bu türlü bir oran artışı yapılmış olsa gerek” yorumunu yaptı.
ALKOLLÜ İÇECEKLER VE TÜTÜN VERGİLERİNDE HUDUDA GELİNMİŞ OLABİLİR
Bu ortada, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tahsilatı da başlangıç bütçesi varsayımının altında kaldı. Ekonomim’den Mehmet Kaya’nın haberine nazaran, Türkiye’nin büyümesini sürdürdüğü 2025 yılı içinde, üstelik enflasyon devam ederken bu taraftaki kestirimin tam tutmaması da dikkat çekti. Coşkun Cangöz, bunun nedenlerine ait olarak soruya, “Kolalı içecekler hariç hepsinde amacın altında kalınmış. Bunun çeşitli sebepleri var: sağlam tüketim ve motorlu taşıtlarda ekonomik büyümenin program maksadının altında kalmış olması kıymetli. Petrolde hem düşük büyüme hem de memleketler arası petrol fiyatlarının nispeten düşük olması bu performansa neden olmuştur” değerlendirmesinde bulundu.
ÖTV’nin en kıymetli kalemlerinden olan alkollü içkiler ve tütün eserlerinden yapılan tahsilatla ilgili, ortaya çıkan görüntünün ekonomik bir yaklaşıma da bahis olabileceğini belirten Cangöz, “Alkol ve tütünde ise durum biraz farklı üzere, buradaki çok vergilendirme merdiven altı ve kaçak eser tüketimine yönlendiriyor. Artık restoranlar ve turistik işletmelerde bile bu eserler satılabiliyor. Uydurma alkol nedeniyle vefatlar hiç olmadığı kadar çok duyuluyor. Alkol ve tütünde verginin sonuna gelmiş, hatta geçmiş bile olabiliriz” yorumunu yaptı.
VERGİ GERÇEKLEŞMELERİNİN SÖYLEDİKLERİ
Cangöz yazısında, bütçe açığının 2025’te düşmüş olmasını olumlu bir gelişme olarak kaydederken, gelir kalemlerinde başlangıç bütçe kestirimlerinin altında kalınmasına karşılık, harcama maksatlarında üzerine çıkılmış olmasına vurgu yaptı. Bütçenin bu görünümüyle olumlu sonuç alınmış olmakla birlikte, harcama tarafında kapsamlı bir gözden geçirme, gelir tarafında ise bir vergi ıslahatı yapılmasının ekonomik ve toplumsal bölümler ortasındaki adaletli bir dengeyi sağlamada kaçınılmaz yapılması gerekenler ortasında bulunduğu görüşünü öne çıkardı.
patronlardunyasi.com