Kadınların erkeklerden daha uzun yaşamasının sebepleri: Genetik, hormonlar ve toplumsal faktörler

California Üniversitesi’nde nöroloji profesörü olan Dr. Dena Dubal, “Kadınların erkeklerden daha uzun mühlet yaşaması, tüm dünyada çok sağlam bir olgudur; hastalıklarda, kıtlıklarda, salgın hastalıklarda, hatta açlık vakitlerinde bile büsbütün korunmuştur” dedi.

Ancak bayanların daha uzun yaşamasının nedenleri karmaşık ve daha az biliniyor ve erkeklerden daha uzun yaşıyor olmaları daha düzgün yaşadıkları manasına gelmiyor. USC Leonard Davis Gerontoloji Okulu’nda doçent olan Berenice Benayoun, bayanların erkeklerden daha kısa sıhhat mühletlerine (bir kişinin yaşadığı sağlıklı yıl sayısı) sahip olma eğiliminde olduğunu belirtiyor. Benayoun, bayanların yaşlılıkta erkeklere kıyasla fizikî olarak daha zayıf olduklarını; ayrıyeten bilhassa menopozdan sonra kardiyovasküler sıkıntılar ve Alzheimer hastalığına karşı daha savunmasız olduklarını, zira kısmen yaşın kendisinin bu şartlar için bir risk faktörü olduğunu vurguluyor. Bilim insanları, her iki küme için de ömür müddetini ve sıhhat müddetini uzatma umuduyla erkeklerin ve bayanların farklı yaşlanma nedenlerini ortaya çıkarmaya çalışıyor. Dubal, “Bir cinsiyeti neyin daha dirençli ya da savunmasız kıldığını anlayabilirsek, o vakit bir ya da her iki cinsin de dirençli olmasına yardımcı olabilecek yeni terapötikler için yeni yollara, yeni moleküler anlayışa sahip oluruz” diyor. İşte kadın-erkek ortasındaki ömür farkına neyin sebep olduğu hakkında şu ana kadar bilinenler:

GENETİK

Giderek artan sayıda araştırma, XX cinsiyet kromozomu setinin (diğer kromozomlarla birlikte DNA’mızı taşır), tam olarak nasıl olduğu aşikâr olmasa da, uzun ömürlülüğü etkileyebileceğini öne sürüyor. Örneğin, Dubal’ın laboratuvarı tarafından yürütülen 2018 tarihli bir çalışmada, farklı cinsiyet kromozomu ve üreme organı kombinasyonlarına sahip genetik olarak manipüle edilmiş fareler incelendi. İki X kromozomu ve yumurtalıkları olanlar en uzun müddet yaşarken, bunu iki X kromozomu ve testisleri olan fareler izledi. XY kromozomlu farelerin hayat mühletleri daha kısaydı.

Dubal, “İkinci X kromozomunda, testisleri olsa bile fareleri ömürlerinin erken devirlerinde ölmekten koruyan bir şey vardı” diyor ve ekliyor: “Ya bu ikinci X kromozomunda bir halde gençlik pınarının bir serpintisi olan bir şey varsa?”

Bilim insanları bunu şimdi insanlarda incelemedi, lakin Dubal, tıpkı hormonlara ve cinsiyet kromozomlarına ve emsal üreme sistemlerine sahip olmamızın, bulguların insanlarda da misal olabileceğini düşündürdüğünü belirtiyor.

Pennsylvania Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi’nde biyomedikal bilimler alanında doçent olan ve bu bahis üzerinde çalışan Montserrat Anguera, epigenetik faktörlerin – hangi genlerin nasıl tabir edildiğini etkileyen iklim ya da kronik gerilim üzere çevresel ya da hayat biçimi ögeleri – ömür müddetinde de rol oynayabileceğini, bayan ve erkek ortasındaki eşitsizlikleri genişletip daraltabileceğini söylüyor.

HORMONLAR

Araştırmacılar ayrıyeten östrojen üzere cinsiyet hormonlarının uzun ömürlülükteki rolünü araştırıyor ve bilhassa bağışıklık sistemi üzerindeki tesirleriyle ilgileniyorlar. Benayoun, “En azından menopozdan evvel, bayan bağışıklık sisteminin daha düzgün olma eğiliminde olduğunu, daha fazla üzerinde olduğunu ve daha yeterli karşılıklar verebileceğini gösteren kâfi bilgi var” diyor. Genel olarak, erkekler “enfeksiyona karşı çok daha berbat reaksiyon verme eğilimindedir ve bu da ömür müddetlerini kısaltabilir; ayrıyeten sepsis nedeniyle ölme olasılıkları bayanlardan daha yüksektir” dedi.

2017 yılında yapılan bir tahlil, menopozu daha geç yaşayan bayanların – 50 yaşından büyük – daha erken yaşayanlara nazaran daha uzun yaşadığını ortaya koyuyor. Menopoz devrinde olduğu üzere östrojen düzeyleri düştüğünde, bayanların bağışıklık sistemleri zayıflıyor üzere görünüyor. Benayoun, bayanların menopozdan evvel daha az yaygın olan hastalıklara yakalanma konusunda erkekleri yakalama (veya geçme) eğiliminde olduğunu belirtiyor.

YAŞAM USULÜ VE DAVRANIŞ

Davranış kalıpları bu eşitsizlikte değerli bir rol oynuyor. Duke Üniversitesi Yaşlanma ve İnsani Gelişim Çalışmaları Merkezi’nde kıdemli araştırmacı ve psikolog olan Kyle Bourassa, bayanların erkeklere kıyasla ekseriyetle daha az sigara ya da içki içtiklerini ve bu davranışların mevt oranına kıymetli ölçüde katkıda bulunduğunu vurguluyor.

Bourassa, bayanların ayrıyeten emniyet kemeri takmak yahut yıllık denetimler için doktora gitmek üzere “sağlığı geliştirici davranışları” daha fazla uygulama eğiliminde olduklarını hatırlatıyor. Buna ek olarak, bayanların toplumsallaşmaya erkeklerden daha yatkın olduğunu, bunun da onları toplumsal izolasyon ve yalnızlığın ziyanlı tesirlerinden koruduğunu söylüyor.

DIŞ FAKTÖRLER

Chicago Illinois Üniversitesi’nde toplum sıhhati bilimleri profesörü olan Naoko Muramatsu, daha geniş bir toplumsal seviyede, savaş yahut silah şiddeti üzere bahislerin erkekleri orantısız bir formda etkilediğini söylüyor. COVID salgını sırasında erkekler bayanlardan daha yüksek oranlarda öldü. Araştırmalar, erkeklerin yemek hazırlama ya da inşaat üzere virüse maruz kalabilecekleri işlerde çalışma, evsiz ya da hapsedilmiş olma ihtimallerinin daha yüksek olduğunu ve tüm bunların mevt oranlarını etkilediğini gösterdi. Columbia Üniversitesi Mailman Halk Sıhhati Okulu’nda etraf sıhhati bilimleri doçenti olan Alan Cohen, sonuçta ömür müddeti farkını belirleyenin tüm bu faktörlerin bir kombinasyonu olduğunu söylüyor: “Bunun gerçekleşmesinin muhtemelen binlerce yolu var.”

patronlardunyasi.com