Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nden ülkemiz spor yargısına ilişkin iki önemli karar

Halil KASAPOĞLU

Türkiye Futbol Federasyonu (“TFF”) Tahkim Kurulu kararlarının kesin nitelikte olması ve bu kararlara karşı yargı yolunun kapalı bulunması anayasal bir mecburilik. Anayasa’nın 59. unsurunda açıkça spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin idaresine ve disiplinine ait kararlarına karşı fakat zarurî tahkim yoluna başvurulabileceği düzenlenmiş durumda. Yeniden bu hüküm uyarınca, tahkim kurulu kararları kesin olup bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine müracaat imkanı bulunmamakta. Bu yapı, spor uyuşmazlıklarının federasyon içi düzeneklerle çözülmesini öngörse de zarurî tahkim konseylerinin Avrupa İnsan Hakları Kontratı’nda (“AİHS”) düzenlenen adil yargılanma hakkına hangi ölçüde riayet ettiği sorusunu da beraberinde getiriyor. Hakikaten son yıllarda AİHM, TFF Tahkim Kurulu’nun yapısı ve işleyişine ait verdiği kararlarla bu tartışmayı memleketler arası bir tabana taşıyarak Türkiye’yi spor yargısı alanında daha güçlü teminatlar sağlayacak ıslahatlar yapmaya teşvik etti.

ALİ İSTEK VE BAŞKALARI V. TÜRKİYE KARARI (2020)

AİHM, 2020 yılında verdiği kararla TFF Tahkim Şurası’nın bağımsız ve tarafsız bir yargılama mercii olmadığına hükmetmişti. Mahkeme, sorunun yapısal nitelikte olduğuna vurgu yaparak Türkiye’yi gerekli yasal düzenlemeleri yapmaya davet etti.

Kararda bilhassa dikkat çekilen konulardan biri, federasyon hukuk şuralarının bağımsızlığı tartışmasını direkt besleyen genel heyet delege yapısıydı. Mahkeme, TFF Genel Heyeti’nin delege yapısının yüklü olarak futbol kulüplerinin belirlediği delegelerden oluştuğunu ve TFF Yönetim Kurulu üyelerinin kıymetli bir kısmının futbol kulüplerinin eski yöneticilerinden seçildiğini tespit etmişti. Bu tablonun, TFF Tahkim Kurulu dahil olmak üzere hukuk konseylerinin teşkilinde ve karar alma süreçlerinde menfaat istikrarının futbol kulüpleri lehine bozulduğu tarafında önemli bir tasa yarattığı değerlendirmesinde bulunmuştu. Bununla birlikte AİHM, TFF Tahkim Kurulu üyelerini dış baskılara karşı koruyacak kâfi garantinin ilgili devirde bulunmadığına hükmetmişti. Mahkemeye nazaran bilhassa şura üyelerinin atanmasının ve vazife müddetinin TFF İdare Konseyi’nin iradesine bağlı olması, Tahkim Heyeti’nin bağımsızlığı konusundaki kuşkuları güçlendirmekteydi.

Mahkeme, AİHS 6. unsur kapsamında adil yargılanma hakkının ihlaline hükmetti. AİHM’nin bu kararı, Türkiye’de spor yargısının işleyişine dair bir dönüm noktası oldu. Bu karar hem spor topluluğunda hem hukuk etraflarında büyük yankı uyandırdı. Gerçekten kararın akabinde AİHM’nin işaret ettiği eksikleri gidermek üzere kıymetli gelişmeler yaşandı.

7405 SAYILI SPOR KULÜPLERİ VE SPOR FEDERASYONLARI KANUNU

Türk spor kamuoyunun uzun yıllardır beklediği kapsamlı yasal ıslahat, 2022 yılında hayata geçirildi ve 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanun sırf spor yargısı bakımından değil; spor kulüplerinin kuruluşundan işleyişine, mali yapılarından kurumsal idare unsurlarına, yöneticilerin sorumluluk rejiminden yönetici olabilme koşullarına kadar uzanan geniş bir alanda ayrıntılı düzenlemeler getirdi. Bununla birlikte kanun, AİHM’nin eleştirdiği yapısal meseleleri düzeltmek gayesiyle TFF hukuk konseylerine ait kıymetli değişiklikler öngörmekteydi. Bu kanunla; TFF Tahkim Kurulu üyeleri için dört yıllık vazife mühleti öngörüldü ve bu vazife mühleti İdare Heyeti’nin misyon müddetinden ayrıldı, tarafsızlık beyanı ve yemin yükümlülüğü üzere sistemler getirildi. Fakat tüm bu iyileştirmelere karşın, üyelerin atama yönteminin federasyon idaresinin tesirine açık kalması ve dört yıllık vazife teminatının pratikte uygulanmaması üzere sebeplerle bu düzenlemeler teoride kaldı. Yeniden de 7405 sayılı Kanun, kusursuz olmasa da Türk spor sisteminin uzun müddettir muhtaçlık duyduğu kapsamlı bir “çerçeve kanun” niteliği taşıması ve bilhassa spor kulüplerinin türel statüsünü büsbütün değiştirmesiyle, elbet Türk spor tarihinde değerli bir dönüm noktasıdır.

6 OCAK 2026 KARARLARI: ALTINER AKINCI VE YOKUŞLU BAŞVURULARI

AİHM, 6 Ocak 2026 tarihinde açıkladığı iki başka kararla Türk spor tahkim sistemini yine kıymetlendirdi. Bu kararlardan Altıner Akıncı v. Türkiye, futbol dışındaki spor branşlarında temyiz incelemesi yapan Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Tahkim Kurulu’nu mevzu alırken; Yokuşlu v. Türkiye kararında ise TFF bünyesindeki Tahkim Kurulu bir kere daha incelendi. Her iki karar birlikte ele alındığında, 7405 sayılı Kanun sonrasında yapılan düzenlemelerin ne ölçüde kâfi bulunduğu ve hangi alanlarda yetersiz kaldığı daha net anlaşılmakta.

Altıner Akıncı v. Türkiye kararında müracaatçı, Türkiye Voleybol Federasyonu tarafından milletlerarası karşılaşmalarda misyon almasının engellenmesine ait uyuşmazlığını Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesindeki Spor Tahkim Heyeti’ne taşıdı. AİHM bu müracaata ait kararında, Ali İstek ve Başkaları içtihadını temel alarak mecburî tahkim modelinin lakin bağımsız ve tarafsız bir tahkim şurasının varlığı halinde kabul edilebilir olduğunu bir sefer daha hatırlattı. Mahkeme, Spor Tahkim Konseyi’nin belli bir federasyonun organı olmaması, üyelerinin yasal çerçevede atanması ve vazife müddeti üzere garantilerin varlığı nedeniyle şuranın yapısal olarak bağımsız ve tarafsız olduğuna kanaat getirdi. Bununla birlikte AİHM, somut olayda heyetin müracaatçının temel tezlerini kâfi halde tartışmamasını ve gerekçelendirme standardının zayıf kalmasını, adil yargılanma hakkı bakımından başka bir sorun olarak kıymetlendirdi. Özetle Mahkeme; şuranın bağımsız ve tarafsız olduğu değerlendirmesini yaparken, verilen kararın münasebetini yetersiz bulduğu için adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine hükmetti.

Yokuşlu v. Türkiye ise, 7405 sayılı Kanun sonrası TFF Tahkim Heyeti’ne ait güncellenmiş mevzuata karşın AİHM’nin neden hala ikna olmadığını net biçimde ortaya koydu. Mahkeme; bağımsızlık ve tarafsızlığa ait yasal düzenlemelerde makul iyileştirmeler yapıldığını kabul etmekle birlikte, bu iyileştirmelerin uygulamada etkisiz kaldığı kanaatine vardı. Özellikle Tahkim Kurulu üyelerinin dört yıllık vazife mühletinin teoride garanti altına alınmasına rağmen, yeni idarelerin heyetleri istifaya davet ederek fiilen yenilemesi Mahkeme açısından belirleyici oldu. Buna ek olarak, TFF Genel Heyet yapısında kulüplerin belirleyici tartısının sürmesi, “kurulun TFF idaresinden ve kulüp tesirinden bağımsızlaşamadığı” istikametindeki kuşkuyu canlı tuttu. Mahkeme, bu kararda ayrıyeten konsey üyelerine yönelik itiraz/çekilme düzeneklerinin gereğince açık ve inanç verici bir seviyeye ulaştırılamamış olmasına da vurgu yaptı. Sonuç olarak AİHM, TFF Tahkim Kurulu’nun tüm şimdiki düzenlemelere karşın bağımsız ve tarafsız bir yargı mercii sayılamayacağına hükmederek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

2020’den 2026’ya uzanan AİHM kararları silsilesi, spor hukukunda ıslahat muhtaçlığının sürdüğünü ve bilhassa futbol tahkiminde bağımsızlık meselesini çözmenin bir gereklilik olduğunu bizlere yine hatırlattı. Bu alanda atılacak yapan adımlar, yalnızca tüzel bir mecburilik değil, tıpkı vakitte sportif rekabetin adil ve eşit kaidelerde sürdürülebilmesinin de teminatı olacaktır.

patronlardunyasi.com