Uyuşturucu testi pozitif çıkınca tövbe eden Şeyma Subaşı’nın hatırlattığı afyon bağımlısı Osmanlı şehzadesinin öyküsü

Burak ARTUNER

Fatih Sultan Mehmed’in büyük oğlu Şehzade Bayezid, Amasya’da sancakbeyliği yaparken afyon kullanmaya başlamıştı. Padişah, şehzadenin eğitiminden sorumlu olan Lâla Ahmed Bey’e çok sert bir ferman göndermiş, oğlunu bu işe alıştıranları bir an evvel bulup gerekeni yapmasını, aksi takdirde kellesinin gideceğini yazmıştı. Lâla Ahmed Bey, şehzadeyi yoldan çıkaran Mahmud ve Abdurrahman isimli bireyleri ortadan kaldırmış, Şehzade Bayezid da bu olaydan sonra kendisini dine vermiş ve ‘Bayezid-i Veli’ yani ‘Veli Bayezid’ diye anılmıştı.

Fatih Sultan Mehmed’in Bayezid, Mustafa ve Cem isminde üç oğlu olmuştu. Ortanca oğul Mustafa babasının sıhhatinde zehirlenerek öldürülmüştü, büyük oğul Bayezid, Amasya’da sancakbeyliği yapıyor, küçük oğul Cem ise Konya’da ikamet ediyordu.

İkinci Bayezid’ı Filibe’de avlanırken gösteren bir minyatür.

AMASYA’DA MAKÛS ALIŞKANLIKLAR EDİNDİ

Padişah büyük oğluna Bayezid ismini, Timur’a yenilmesine karşın Osmanlı tarihinde gazânın ve fethin büyük temsilcisi sayılan dedesi Yıldırım Bayezid üzere olmasını istediği için vermişti.
Ancak Fatih’in büyük ümitler bağladığı ve dedesi üzere büyük bir kumandan olmasını beklediği oğlu, değişik bir yola girmişti: Şehzade Bayezid, Amasya’da sancakbeyi iken etrafının etkisi ile cümbüş meclislerinde gününü gün ediyor, hatta afyon bile kullanıyordu.

OĞLUNUN DURUMU FATİH’İ ÖFKELENDİRDİ

Fatih, oğlunun bu durumunu öğrendiği vakit çok sonlanmıştı. Bayezid yalnızca oğlu değil, birebir vakitte gelecekte devletin olası sahibiydi, yani Osmanlı hanedanını devam ettirecek
kişiydi. Osmanlı İmparatorluğu, Fatih’e kadar devletin ve hanedanın yücelmesi için her şeyini feda eden hükümdarlarla gelmişti. Şehzadelerin sancaklara gönderilmelerinin temelinde de
muhtemel saltanatları için deneyim kazanmaları gereği yatıyordu. Bayezid ise devlet idaresinde deneyim kazanacağı yerde afyon meclislerinde vakit harcıyordu ve bu durum güzel karşılanamazdı.

‘HAİN VE HAYIRSIZ ADAMLAR’

Padişaha ulaşan haberlerde, şehzadeyi yoldan çıkaranların Hızır Paşazade Mahmud ile Müeyyedzade Abdurrahman olduğu söyleniyordu. Fatih ise, hadiseden Bayezid’e devlet işlerinde yardımcı olması ve danışmanlık yapması için gönderilen Lâla Fenarizade Ahmed Bey’i sorumlu tuttu. Lâlaya 5 Nisan 1479’da bir fermân yolladı ve Hızır Paşazade Mahmud ve Müeyyedzade Abdurrahman isimli şahısların daha evvel de Uzun Hasan’ın oğlu Uğurlu Mehmed’in kaçmasına, Alaüddevle Bey’in mahpusa konulmasına ve Aşık Bey’in öldürülmesine sebep olduklarını söyleyip bu ikilinin şehzadenin hazinesinin yönetimine hain ve hayırsız adamları sokup para kaybına yol açtıklarından, Sivas’ta herkese eziyet ettiklerinden bahsediyordu. Bütün bunların ötesinde asıl sorun, garip macunlar, afyon şurubu ve afyondan yapılmış kaç tuhaf keyif verici unsurlarla Şehzade Bayezid’i yoldan çıkarmalarıydı.

İkinci Bayezid’in eşlerinden Nigâr Hatun.

LÂLAYA AÇIK GÖZDAĞI

Fermanında bütün bunları yazan Fatih, ‘Sen orada ne iş için oturup duruyorsun ve ne bekliyorsun? Bu türlü bir edepsizliğin farkına varamamak akıl sahibi insanlara yakışan bir
tavır değildir. Şayet alım dahilinde olup da bilmezden geliyorsan, bundan büyük hıyanet nasıl olur? Artık bu konuya bir tertip vermek için seni idam ettirmek en öncelikli iş olurdu.
Lâkin oğluma verdiğin hizmetin erdemi ve cetlerinin da yüzü suyu için günah defterine af kalemi çekip, hatasının lekesini merhamet mürekkebiyle kapattım. Lakin bir koşulla ki,
hüküm vardığı anda bir an bile ertelenmesine fırsat vermeden bütün işlerini bırakıp, söylediğim üzere hareket etmelisin’ diyerek Lâla Fenarizade Ahmed Bey’e açık bir gözdağı verdi.

TEFERRUATLI ARAŞTIRMA İSTEDİ

Atalarının Osmanlı Devleti’ne yaptığı hizmetlerden ötürü kellesini kurtaran lâla, durumu düzeltmek için çabucak harekete geçti. Şehzadeyi, Hızır Paşazade Mahmud ve Müeyyedzade Abdurrahman’dan kurtarmak için iki yol vardı: Mahmud ve Abdurrahman ya öteki bir yerde görevlendirilecekler veya idam edileceklerdi. Kararı Lâla Ahmed Bey’e bırakan
Fatih’in gönlü, hıyanetleri bu kadar ortada olan, velinimetlerine ve efendilerine kötülük eden, bütün kötülüklerin sebebi olan bu iki insanın ortadan kaldırılmasından yanaydı. Lâla Ahmed Bey, ne yapıp edip Abdurrahman ve Mahmud’u bir an önce ortadan kaldırmalıydı. Fatih, Lala Ahmed Bey’den bu iki kişinin yaptığı işleri teferruatlı olarak araştırmasını ve şehzadenin macunları, afyon şurubu ve başka keyif verici unsurları ne vakitten beri kullandığını öğrenip İstanbul’a bildirmesini de istemişti. Lâla, fermanın muhtevasını kimseye söylemeyecek ve iki haini şehzadenin yanından nasıl uzaklaştırdığından padişahı haberdar edecekti.

İKİ MAKÛS ARKADAŞINI ÖLDÜRTTÜ

Lâla Ahmed Bey, fermanı zımnî tutması gerekirken Şehzade Bayezid’e anlatmış, onun da onayını alarak Abdurrahman ve Mahmud’u öldürtmüştü. Aslında lâla, bu tavrıyla hem şehzadeye bağlılığını ortaya koymuş, hem de padişahın buyruğunu yerine getirerek siyasi zekâsını göstermiş oluyordu. Lâla, bir mektupla hadisenin detaylarını padişaha anlattı, akabinde Şehzade Bayezid da babası Fatih’e bir mektup gönderdi.

‘TÖVBE’ ETTİ AF DİLEDİ

Bayezid, mektupta afyonu zayıflamak için aldığını fakat artık ‘tövbe’ ettiğini söylüyor ve babasından af diliyordu. Babasının sert uyarısı üzerine berbat alışkanlıklarından vazgeçen Şehzade Bayezid, kendini dine vererek sofu oldu ve Osmanlı tarihine de ‘Bayezid-i Veli’ yani ‘Veli Bayezid’ diye geçti.

patronlardunyasi.com