Elektrikli araç dönüşümü Türkiye’nin otomobil ihracatını baskıladı

Türkiye otomotiv bölümü 2025 yılında ihracatta rekor kırarken, araba özelinde ortaya çıkan tablo dalda alarm zillerini çaldı. Elektrikli araç dönüşümü, ana ihracat pazarı AB’deki daralma ve Çinli üreticilerin süratli yükselişi, Türkiye’den ihraç edilen arabalarda sert fren tesiri yarattı. Dolar bazındaki sonlu artışa karşın adetlerde yaşanan düşüş, rekabet gücünde önemli aşınmaya işaret etti.

Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) 2025-2026 kıymetlendirme toplantısında paylaşılan bilgilere nazaran, Türkiye’nin toplam otomotiv ihracatı 2025’te yıllık yüzde 12 artarak 41,5 milyar dolarla tüm vakitlerin en yüksek düzeyine ulaştı. Fakat tıpkı devirde araba ihracatı yalnızca yıllık yüzde 4 artarak 11,8 milyar dolarda kaldı. Parite tesiriyle dolar bazında artış yaşansa da adet bazındaki datalar kesimin kırılganlığını ortaya koydu. OSD bilgilerine nazaran, 2025 yılında toplam otomotiv ihracatı adet bazında yüzde 4 artarken, araba ihracatı yüzde 8 düşüşle 1 milyon 57 bin 920 adede geriledi.

OTOMOBİLDE DIŞ TİCARET AÇIĞI BÜYÜYOR

Sektörün en kritik başlıklarından biri dış ticaret dengesizliği oldu. Arabada 2024 yılında 4,8 milyar dolar olan dış ticaret açığı, 2025’te 7,7 milyar dolara yükseldi. Türkiye’nin sattığından daha fazla araba ithal ettiğini vurgulayan OSD Başkanı Cengiz Eroldu, “Bu tabloyu aksine çevirmek için üretimi artırmalı, iç pazara daha fazla yerli araba sunmalıyız” dedi. Eroldu, otomotiv endüstrinin 2025’te başarılı bir yılı geride bıraktığını lakin yapısal problemlerin büyüdüğünü belirterek, “Toplam üretimimiz yüzde 4 artarak 1 milyon 419 bin adede ulaştı. Lakin araba tarafındaki dengesizlik önemli bir risk oluşturuyor” tabirlerini kullandı. 2025 yılında toplam otomotiv üretimi bir evvelki yıla nazaran yüzde 4 artarken araba üretimi ise yüzde 4 oranında azaldı.

KAPASİTE KULLANIMI DÜŞÜYOR

OSD Başkanı Eroldu, otomotivde kapasite kullanım oranının 2024’te yüzde 70 iken 2025’te yüzde 67’ye gerilediğini söyledi. Kesimin son yıllarda yatırımlarla kapasitesini 2 milyondan 2,2 milyon adede çıkardığını hatırlatan Eroldu, “Yatırım yapıyoruz lakin kapasitemizi gereğince dolduramıyoruz. Yüzde 67-70 bandı rekabetçilik açısından sağlıklı bir düzey değil. Bu oranı üst çekmemiz gerekiyor” dedi. İç pazarda ise yerli araç hissesi tarihi taban düzeye inerek yüzde 29’a düştü. 2024’te yüzde 31 olan araba ve hafif ticari araçtaki yerli hissesinin bir yılda 2 puan gerilemesi, ithalata bağımlılığın arttığını gösterdi.

Alt kırılımlarda ise en çarpıcı düşüş traktörde yaşandı. Traktör üretiminde kapasite kullanım oranı yüzde 35’e kadar geriledi. 2016 yılında bu oranın yüzde 78 olduğunu hatırlatan Eroldu, “Tarımda işlerin yeterli gitmemesi traktör talebini düşürdü, bu da kapasite kullanımına olumsuz yansıdı” değerlendirmesinde bulundu.

TEDARİK SANAYİ BASKI ALTINDA

Toplantıda tedarik sanayindeki rekabet kaybı da gündemin kıymetli başlıklarından biri oldu. 2024’te 14,8 milyar dolar olan tedarik sanayi ihracatı 2025’te 15,7 milyar dolarla sonlu bir artış kaydetti. Eroldu, tedarik endüstrisinde artışın yetersiz kaldığını belirterek, kur-enflasyon farkının yarattığı rekabetçilik kaybının orta vadede daha net hissedileceğini vurguladı. Eroldu, sanayicilere de davette bulunarak, “Her şeyi devletten beklememeliyiz. Verimlilik konusunda bizim de adım atmamız gerekiyor” dedi.

Ekonomim’den Aysel Yücel’in haberine nazaran, kesimin tüm zorluklara karşın yatırıma devam ettiğini vurgulayan Eroldu, 2025 yılında OSD üyeleri tarafından 1 milyar 195 milyon dolarlık yatırım yapıldığını açıkladı. 2026 yılında Hyundai’nin Türkiye’de elektrikli araç üretimine başlaması, Oyak Renault’un yeni modeli Boreal’i devreye alması ve Tofaş’ın hafif ticari araç yatırımlarını tamamlaması bekleniyor. Eroldu, “Bu yatırımlar hafif ticari araç üretiminde Türkiye’yi yine Avrupa liderliğine taşıyabilir” dedi.

‘MADE İN EUROPE’ KARARI BEKLENİYOR

Toplantının en kritik gündemlerinden biri de AB’nin kurumsal filolara yönelik “Made in Europe” düzenlemesi oldu. Avrupa Komisyonu’nun hazırladığı otomotiv paketinde, şirket filolarına verilecek teşviklerin Avrupa’da üretilmiş araçlarla sonlandırılması öngörülüyor. Eroldu, bu düzenlemenin Türkiye açısından risk taşıdığına dikkat çekerek, “AB pazarında araba satışlarının yüzde 60’ı, hafif ticari araçların ise yüzde 90’ı kurumsal filolar üzerinden yapılıyor. ‘Made in Europe’ tarifinin nasıl şekilleneceği kritik” dedi.

2026’DA PARALEL SEYİR BEKLENİYOR

OSD’nin 2026 projeksiyonuna nazaran, üretim ve ihracatta 2025’e paralel bir seyir öngörülüyor. Avrupa’da bilhassa hafif ticari araç pazarında daralma sinyalleri olduğuna dikkat çeken Eroldu, yeni yatırımların bu riski dengeleyeceğini söz etti. Eroldu, “2026’da pazarın 2025’e paralel gitmesini bekliyoruz. Yerli hissesini belirleyecek olan arzın artması. Yeni yatırımlar devreye girdikçe yerli hissesinin da toparlanacağını öngörüyoruz” dedi.

“MONTAJA DAYALI YATIRIMLARI HAKİKAT BULMUYORUZ”

Çinli üreticilerin Türkiye’de üretim planlarına yönelik değerlendirme yapan OSD Başkanı Cengiz Eroldu, “Türkiye’ye yatırım yapılmasını destekliyoruz, lakin yalnızca montaja dayalı yatırımları gerçek bulmuyoruz. Türkiye’nin gereksinimi katma pahalı üretim ve Ar-Ge merkezleri. Yalnızca montaj yapan tesisler ülkeye uzun vadede yarar sağlamaz” dedi. Eroldu, BYD ve Chery’nin Türkiye’de yatırım planlarına yönelik soruya ise “Biz de basından takip ediyoruz. Şimdi bize yapılan resmi bir müracaat yok” dedi.

patronlardunyasi.com