Ertuğrul Özkök, Mel Brooks’un ’99 Yaşındaki Adam’ belgeselini yazdı, filmdeki ‘Yahudi ön sevişmesi nedir’ sorusuna yanıt verdi 

Ertuğrul ÖZKÖK

SİZ ERKEKLER VE BAYANLAR: “YAHUDİ ÖN SEVİŞMESİ” NEDİR BİLİR MİSİNİZ?

“Yahudi ön sevişmesi…”
78 yıllık hayatımda birinci sefer duyduğum bir kavram.
Tabi ki “Ön sevişme nedir” bilirim.
“Yahudi” kimdir, onu da bilirim.
Ama ikisini yan yana getirmek bugüne kadar hiç aklıma gelmemişti.
Ta ki, geçen çarşamba akşamı bir Yahudi bu soruyu bana soruncaya kadar…

FRANSIZ ÖN SEVİŞMESİNİ BİLİRİM, TÜRK ÖN SEVİŞMESİNİ DE BİLİRİM

Fransız ön sevişmesi desen şaşırmam…
Türk ön sevişmesi desen, biraz zorlarım, biraz kendimden çıkarak yanıt verebilirim.
İkisi ortasındaki farkı da çok güzel bilirim.
Arap ön sevişmesi desen, onu da iddia edebilirim.
Ama “Yahudi ön sevişmesi” derseniz…
Hayal bile edemem.
Nedense gözümün önüne Hasidikler gelir ve o iki kelimeyi yan yana getiremem.

SORUYU SORAN MUSEVİ’YDİ, YANITINI DA O VERDİ

Soran bir erkekti.
“Hayır, Yahudi ön sevişmesi diye bir şeyi hayatım boyunca duymadım, iddia de edemiyorum” deyince yanıtı 3 sözle kendi verdi:
“20 dakika yalvarmaktır…”
Bir anda makaraları sardım ve “Yahu bunu ben de biliyorum” dedim.
Demek ki Türklerle Musevilerin hiç olmazsa bu bahiste bir benzerliği varmış.
Ama orada bitmiyor.

YALVARMAYACAĞIN BİR İTALYAN BAYANI NASIL İKNA EDİLİR?

Öteki erkek, “20 dakika yalvarmamak için mi bir İtalyan bayanla evlendin?” diye soruyor.
O da “Evet” diyor.
Peki onu nasıl ikna ettin?
“Yahudi mıknatısı ile kendime çektim…”
Nedir o?
“Beni çok seviyor. Zira onun tam karşıtıyım. Eğlenceliyim, komiğim ve en kıymetlisi şapşalım…”

YAHUDİ ESPRİSİ OLUNCA ÇOK TEMKİNLİYİM ÇÜNKÜ

Tabii işin içinde bir Yahudi esprisi olunca çok temkinli gidiyorum.
Çünkü geçmişte Musevilerle ilgili çok suçsuz bir latife yapmıştım. O denli ırkçı falan hiç değil. Bir Türk olarak kendimle ilgili yaptığım bir latifeden daha bile temizdi.
Ama her vakit takdir ettiğim Türk Yahudi cemaatinden reaksiyon aldım.
O vakit onlara “Yahu ben kendimizle dalga geçmeyi Yahudi mizahçılardan öğrendim. Woody Allen, Mel Brooks, Jerry Seinfeld, Larry David’den…
Mizah anlayışımda bu Yahudi mizahçıların çok büyük tesiri vardı” deyince, bana şu yanıtı verdiler:

BİZ FAKAT KENDİ İÇİMİZDEN GELEN ESPRİYİ KABUL EDEBİLİRİZ

“Öyle fakat biz geçmişimizde çok büyük travması olan bir toplumuz. O nedenle lakin kendi içimizden birinin yaptığı espriyi kabul edebiliyoruz.”
Onların kabul ettiği buydu ancak bu benim kabul edebileceğim bir şey değildi.
Ama bu soruyu soran ve yanıtını veren bir Yahudi olduğu için rahatlıkla bu mevzuyu yazıyorum.

20 DAKİKA YALVARAN YAHUDİ SİNEMACI KİMDİ?

Mel Brooks’tu soran.
Belki genç nesiller tanımaz ancak Mel Brooks, New York Yahudi toplumunun çıkardığı en büyük mizahçı, komedyen, senaryo muharriri ve direktörüdür.
Bütün gençlik yıllarımda beni kırıp geçiren “Blazing Saddles” (Çılgın Kovboylar), “Genç Frankeştayn”, “Sessiz Film”, “Yükseklik Korkusu”, “Dünya Tarihi: Kısım 1”, “Olmak yahut Olmamak”, “Uzay Topları”, “Drakula: Meyyit ve Mutlu” sinemalarının her birini kimbilir kaç kere seyrettim.
Benim için o, absürd, bahadır, politik olarak zerre umursamaz güldürünün hükümdarıdır.

YAHUDİ MIKNATISI İLE İKNA ETTİĞİ EŞİ KİMDİ?

Mel Brooks bugün 99 yaşında.
HBOMax üç hafta evvel onun belgeselini yayına soktu.
Adı “99 Yaşında Bir Adam…”
“Yahudi mıknatısı” ile kendine çektiği ve evlendiği eşi Anne Bancroft’tu…
Yani “Graduate”(Mezuniyet) sinemasının ünlü bayan oyuncusu…
Üniversiteyi bitiren Dustin Hoffman’ın oynadığı Benjamin Braddock, üniversiteden yeni mezun olmuş 21 yaşında bir gençti.
Filmde onun bağlantıda bulunduğu, aile dostları Mrs Robinson ise 40’larının başında evli bir kadındı…

21 YAŞINDAKİ BEKAR ERKEK, 40 YAŞINDA EVLİ BAYANLA OLURSA

Genç erkeğin yaşça hayli büyük bayanla münasebet yaşadığı sinema, yıllarca bizim jenerasyon erkeklerin hayal dünyalarını etkiledi.
Filmdeki rol dağılımı çok tartışılmıştı.
Çünkü sinemanın çekildiği yıl, genç erkek rolünü oynayan Dustin Hoffman gerçekte 29, Anne Bancroft ise 36 yaşındaydı.
Yani erkeğin yaşı küçültülmüş, bayanın yaşı büyütülmüştü…
Anne Bancroft o sineması çekerken 4 yıldan beri Mel Brooks’la evliydi.
Hollywood tarihinin gördüğü en büyük evlilik ve aşk öykülerinden biriydi.

BİR ERKEK VE BİR BAYAN BİRBİRİNE NASIL BU TÜRLÜ HOŞ BAKABİLİR

Bu aşk, Anne Bancroft’un, 73 yaşında, öldüğü güne kadar tıpkı heyecan ve sevgiyle devam etti.
Mel Brooks’un belgeselinin neredeyse her kısmında bu aşkı görüyorsunuz.
Bir bayanla bir erkeğin birbirine nasıl bu kadar hoş bakabildiğini görünce daha da çok seviyorsunuz.

BEN İLERİ DÜZEYDE ZEVKSİZLİĞİ İLE TANINAN BİR İNSANIM

Mel Brooks birinci devirlerinde bilhassa New York sinema eleştirmeni ‘nomenklaturası’ tarafından yerden yere vuruldu.
Onu büyük bir zevksizlik ve bayağılık ile suçladılar.
Kendisi de eleştirmenlerin bu yazılarına karşı, “Ben ileri düzeyde zevksizliği ile tanınan bir insanım” diyerek alay etti.
Hele hele birtakım sinemalarında Hitler mizahı yapmaya başladığında bu tenkit ağır bir suçlamaya dönüştü.
“Sen 6 milyon insanını gaz odalarında kaybetmiş bir milletin katili ile ilgili bu türlü espriler yapamazsın” dediler.
Oldukça güçlü ve onun mesleğini etkileyebilecek bir entelektüel baskıydı bu.

BİR DİKTATÖRÜ DEVİRMEK İSTİYORSANIZ ONU PALYAÇOLAŞTIRIN

Ama o yılmadı.
Bu tenkitlere verdiği yanıt şuydu:
“Hitler ile dalga geçebilmek ona yapılabilecek en ağır hakarettir.”
Bu da yürek ister.
New York entelleküelleri yıllar sonra onun yapmak istediği şeyleri anladılar.

PUTİN, MİZAHÇILARI NİÇİN SEVMEZ VE MAHPUSA ATTIRIR?

Gece programlarının ünlü sunucusu Conan o’Brien belgeselde şunu söylüyor:
“Bir diktatörü devirmenin en tesirli yollarından biri onu ti’ye almaktır, gülünçleştirmek, palyaçolaştırmaktır.”
Arkasından soruyor:
“Putin mizahçıları niçin hiç sevmez, komedyenleri niçin tutuklatır?”
Cevabını da şöyle veriyor:
“Şaka sevmedikleri için değil, latifenin kendilerini devirebileceğini bildikleri için…”

BİR YAHUDİ, HAZRETİ MUSA İLE İLGİLİ LATİFEDE NEREYE KADAR GİDEBİLİR?

Mel Brooks bize bir mizahçının dinlerle ilgili esprilerinde nereye kadar gidebileceğini de anlattı yıllar boyunca.
“Dünya Tarihi: Kısım 1” sinemasında mizah antolojilerine geçmiş bir espiri vardır.
Hazreti Musa kollarında üç farklı tabletle dağda görünür.
Yahudi inancının 10 Emir’inin indiği andır bu.
Hz. Musa’nın elinde ise 3 farklı tabletten oluşan “15 Emir” vardır.
Tam konuşmaya başlayacağı sırada kolundaki tabletlerden biri yere düşer kırılır.
Hz. Musa elinde kalan iki tableti gösterir, “15 Buyruk yerine 10 Emir” der.
Yahudi Kuruluş efsanesinin en hassas mevzusudur.
Ama İngiltere’de Monty Python, New York’ta Mel Brooks o efsaneleri tıpkı yıllarda sallamaya başlamışlardır.

MEĞER DAVİD LYNCH’İ SİNEMAYA O KAZANDIRMIŞ

HBOMax’daki belgeseli izlerken bugüne kadar hiç bilmediğim bir şeyi öğrendim.
Meğer David Lynch’i direktör olarak birinci ortaya çıkaran o olmuş.
David Lynch işsiz bir sinemacı gençmiş.
Evlenmeye hazırlanıyormuş ve kayınvalidesi kızına “Söyle bu adama bir iş bulsun, biraz para kazansın” demiş.
David Lynch de üretimci bir arkadaşını arayıp “Elinde bir senaryo var mı?” diye sormuş.
“Evet var lakin evvel bir Mel Brooks’la görüşüp, onun onayını alman gerekir” demiş.
Çünkü senaryo onun elindeymiş ve imalcisi da o olacakmış.

CRONENBERG’İN “SİNEK” SİNEMASININ DE İMALCİSİ O

David Lynch gidip görüşmüş.
Mel Brooks onu çok kısa dinleyip, “Tamam senaryo senin” demiş.
Sinema tarihinin en kült sinemalarından biri olan ve David Lynch’e ün getiren “Fil Adam” sineması bu türlü ortaya çıkmış.
David Lynch, “Filmin her kademesinde dimdik gerimde durdu. Bugün ben varsam onun sayesinde” diyor belgeselde.
Ayrıca David Cronenberg’in “The Fly” (Sinek) sinemasının de imalcisi oymuş.
Herhalde, bir vakitler kendisi ile alay eden ve burnundan sinek aldırmayan sinema eleştirmenlerine nanik yapmanın en hoş yolu buydu.

TELEVİZYONDA ÇARKIFELEK SEYREDİP UYUYAKALAN İKİ YAŞLI ADAM

Dizinin beni en çok etkileyen kısmı finaliydi.
Mel Brooks’un hayattaki en uygun arkadaşı, ünlü oyuncu ve üretimci Carl Reiner’di.
Yani geçenlerde kaybettiğimiz “Stand By Me” filminin yönetmeni Rob Reiner’in babası.
İki arkadaş, hayatlarının son devrinde her gün beraberlermiş.
Her öğlenden sonra Carl Reiner’in meskeninde buluşup gece yarısına kadar televizyonda “Çarkıfelek” programını izleyerek ve vakit zaman uyuyarak vakit geçirirlermiş.
Bazen onlara Seinfeld dizisinin oyuncusu Jerry Seinfeld ve Larry David de katılırmış.

SEINFELD’E NAZARAN HER ALANDA BAŞARILI OLURSAN MÜKAFATIN NEDİR?

Jerry Seinfeld onları şöyle anlatıyor:
“Hayatta her alanda başarılı olursan sonunda mükafatın nedir? Herhalde canın üzere sevdiğin bir arkadaşınla birer sandalyede oturup, önündeki küçük masadaki pastırmalı sandiviçi yerken Çarkıfelek’i seyretmek, vakit zaman uyuklamaktır…”
Düşündüm…
Hiç de üzücü olmayan, sempatik bir final…

ÇARKIFELEK ARKADAŞI KOLLARINDA ÖLDÜ

Carl Reiner 29 Haziran 2020’de arkadaşı Mel Brooks’un yanında öldü.
98 yaşındaydı.
Mel Brooks onun vefatından sonra daha hayli bir müddet onun konutuna gidip, o televizyonun karşısındaki sandalyede oturmaya devam etti.
Tek fark, artık tek başına uyuklamasıydı.
Dünyanın yetiştirdiği, kendi deyişiyle “En düzeysiz mizahçı” bugün 99 yaşında.
İşte bu türlü bir insanı anlatıyor “99 Yaşındaki Adam” belgeseli.

patronlardunyasi.com