Bilim insanları buzulların erimesiyle küçük depremlerin arttığını keşfetti

İklim değişikliğinin sismik sirkülasyon üzerinde tesirli olabileceğine dair yeni bir delil olarak bedellendirilen çalışma kapsamında bilim insanları faal bir fay sınırına sahip olması ve 20 bin yıl öncesine ilişkin Son Buzul Azamî devrinin izlerini taşıması hasebiyle Colorado’nun güneyindeki Sangre de Cristo Dağları’nı inceledi.

O periyoda ilişkin çeşitli modeller oluşturularak buz kaybının fay çizgisini vakitle nasıl değiştirdiği incelenen araştırma, buzul çağında buzulların tartısıyla fayın yerinde tutulduğu ve buzullar eridikçe fay sınırı boyunca kaymanın arttığını gösterdi. Bilim insanları, bu bulgudan yola çıkarak buzulların erimesiyle bölgedeki fay sınırlarındaki zelzele aktivitelerinin artabileceği sonucuna vardı.

Çalışmada yer alan akademisyenlerden Colorado Üniversitesi Jeoloji Bilimleri Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sean Gallen, AA muhabirinin sorularını yanıtladı.

Kendisinin yerkürenin çeşitli sistemlerinin birbiriyle kontakları üzerine çalışmalar yaptığını ve bu çalışmada da hava olaylarıyla jeolojik sistemler ortasındaki kontağa odaklandıklarını belirten Gallen, araştırmayı yapabilmek için geçmişte arazinin durumuna yönelik çeşitli modeller oluşturduklarını lisana getirdi.

BUZ KÜTLESİ ERİYİNCE YAŞANAN DEĞİŞİMLER

Gallen, “Bu modeller bize, daha fazla buz olduğunda daha fazla çökme olduğunu gösterdi. Buz mevcutken, bu yük, fayları iterek birlikte kalmasını sağlıyordu. Bu da fayın hareketini giderek zorlaştırıyordu. Buzun erimeye başlamasıyla faylar üzerindeki baskının azaldığını gözlemledik. Buz kütlesi eridiğinde ise fay yavaşça açılıyor ve sürtünme de azalıyordu. Bu da bize, buz kütlesinin boşalmasıyla faydaki gerilimin azaldığını ve böylelikle fayın kaymaya başlama mümkünlüğünün yükseldiğini gösterdi.” dedi.

Gallen, bahsettiği mümkün sarsıntıların mikro düzeyde olduğunu ve bunların lakin teknik ölçümlerle kaydedilebileceğini bildirdi.

Çalışmalarında uzun yıllar öncesine bakmalarına karşın bu durumun yeni çalışmalarla da örtüştüğünü kaydeden Gallen, “İklim değişikliği sonucu suyun dünya üzerindeki dağılımındaki değişimler fay çizgilerinin davranışları üzerinde tesirli olabilir ve bu da zelzeleleri etkileyebilir.” diye konuştu.

Bu durumu bir örnek çalışmayla açıklayan Gallen, şunları söyledi:

“Kaliforniya’daki San Andreas Fayı, İstanbul’dan geçen Kuzey Anadolu Fayı’ndan çok farklı değil. Bölgede Sierra Nevada Dağları ile kıyı ortasında bir vadi bulunuyor. Bu havza çökeltilerle dolu. Ayrıyeten dağlardan gelen kar suları burada birikiyor. Burada çok fazla tarım yapılıyor, haliyle çok fazla su çıkarılıyor. Çalışma, mevsimsel ya da uzun devirde suyun akiferlerden çekildiğini, yani suyun sistemden kaldırıldığını gösterdi. Bölgeye odaklı çalışmada, su çekildiği devirlerde fayların bizim çalışmamıza misal yansılar verdiği ortaya kondu.”

KÜÇÜK DEĞİŞİMLER YARAR BÜYÜK KAYMALARA NEDEN OLABİLİR

Su döngüsünün sismik hareketler açısından değerli olduğuna işaret eden Gallen, mevsimsel değişimlerin bile fayın biraz açılmasına, daha kolay kaymasına ve faydaki gerilimin azalmasına imkan verebileceğini, bu durumun da küçük zelzelelerin sıklığını artırabileceğini söz etti.

Ortaya çıkan bu çok küçük zelzelelerin değersiz görünmesine rağmen öbür sarsıntıları tetikleyebileceğini vurgulayan Gallen, “Kariyerim boyunca öğrendiğim şeylerden biri, fay sınırlarının küçük gerilimlere karşı benim düşündüğümden daha fazla hassas olması. Yani şayet bir fay çizgisi tektonik olarak etkinse küçük değişimler, yarar büyük kaymalara yani sarsıntılara sebep olabilir.” biçiminde konuştu.

Gelecek süreçlerde zelzeleler üzerine çalışırken hidroloji faktörlerinin de göz önünde bulundurulabileceğine değinen Gallen şöyle devam etti:

“Eğer şu an etkin fay sınırlarının bulunduğu ve çok fazla buzulun olduğu bir yerdeyseniz, bu buzullar çok süratli eriyorsa bölgedeki sismik hareketlerin takip edilmesi için bir istasyon kurulabilir. Bilhassa buzulların eridiği bölgelerde bu üzere mevzulara ilgi büyüyor. Zira suyun depolandığı yerlerde büyük değişimler görüyoruz. Bunun anlaşılması epey kıymetli. Bence bu, hem bir jeolog olarak benim bakış açımdan hem de sismolojiyle ilgilenen beşerler açısından sahiden enteresan ve ilginin giderek arttığı bir husus.”

patronlardunyasi.com