İran’daki iç karışıklıklar ve Hürmüz Boğazı endişesi petrol fiyatlarını yeniden yukarı çekti
İran’da protestoların şiddetlenmesi ve Tahran idaresinin ABD ile İsrail’e yönelik sert ihtarları, piyasada “arz kesintisi” senaryolarını tekrar canlandırdı. Günde yaklaşık 3,2 milyon varil ham petrol üreten ve bunun yaklaşık 2 milyon varilini ihraç eden İran, OPEC’in dördüncü büyük üreticisi pozisyonunda. Muhtemel bir askeri yahut siyasi tırmanmanın, sırf İran üretimini değil, global petrol ticaretinin en kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı da etkileyebileceği telaşı fiyatlara yansıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik “müdahale seçeneklerini” değerlendirdiğine dair haberler, tansiyonu yükseltti. Brent petrolünün varil fiyatı dün 64 dolara gerçek hareketlendi. Amerikan ham petrolünün (WTI) fiyatı da 60 dolar hududunda hareket ediyor. Lipow Oil Associates Başkanı Andy Lipow’a göre, boğazın kapanma ihtimalinin gündeme gelmesi petrol fiyatlarını birkaç dolar üst taşıyabilir; düşük ihtimal olarak görülen tam kapanma senaryosunda ise varil başına 10–20 dolarlık artış gündeme gelebilir.
RUS GÜCÜNE YÖNELİK SALDIRILAR
Piyasalar, bu türlü bir senaryonun Tahran’ı Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatlarını sekteye uğratacak adımlara itip itmeyeceğini sorguluyor. Basra Körfezi ile Arap Denizi’ni birbirine bağlayan bu dar su yolu, deniz yoluyla taşınan global ham petrolün yaklaşık üçte birine konut sahipliği yapıyor.
Bu ortada, Ukrayna Rus güç altyapısını gaye almaya devam ediyor. Hafta sonu, güçler Hazar Denizi’nde Lukoil’e ilişkin üç platformu amaç aldı. Ukrayna, Rus petrol tedarik zincirinin tüm kısımlarını gaye alıyor; üretim altyapısından boru sınırlarına, limanlardan rafinerilere kadar. Rus tedariki, hem bu devam eden hücumlar hem de ABD’nin Rus gücüne yönelik daha sert yaptırımlara bir adım daha yaklaşması nedeniyle risk altında.
HÜRMÜZ BOĞAZI NEDEN KRİTİK?
Ekonomim’im haberine nazaran, Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 13 milyon varil ham petrol geçiyor. Bu ölçü, global deniz yoluyla taşınan petrol akışının yaklaşık yüzde 30’una karşılık geliyor. Boğazda yaşanacak kısa müddetli bir aksama bile fiyatlarda sert dalgalanmalara yol açabiliyor. Uzmanlara nazaran tam kapanma senaryosu düşük mümkünlük olsa da, risk priminin süratle yükselmesi kaçınılmaz.
İRAN KÖŞEYE SIKIŞMIŞ HİSSEDERSE BU KOZU KULLANABİLİR
Enerji analistleri, askeri bir çatışmanın İran’ı “son çare” olarak Hürmüz Boğazı’nı maksat almaya teşvik edebileceği ihtarında bulunuyor. MST Marquee enerji araştırmaları başkanı Saul Kavonic’e göre, bilhassa rejimin kendisini köşeye sıkışmış hissettiği bir ortamda atılacak yanlış bir adım, global bir petrol ve doğalgaz krizini tetikleyebilir. Rapidan Energy Group Başkanı Bob McNally ise İran’a yönelik hudutlu ABD akınlarının mümkünlüğünü yüzde 70 olarak değerlendirirken, bu türlü bir senaryonun Venezuela örneğine kıyasla çok daha yüksek global risk taşıdığına dikkat çekiyor.
DÜŞÜK OLASILIKLI BİR SENARYO
Bununla birlikte analistlerin büyük kısmı, Hürmüz Boğazı’nın büsbütün kapanmasının hâlâ düşük olasılıklı bir senaryo olduğunu vurguluyor. ABD Donanması’nın bölgedeki ağır varlığı ve İran’ın boğazı uzun müddetli kapatabilecek kapasiteye sahip olmaması, bu görüşü destekleyen en önemli ögeler ortasında yer alıyor. Kpler analistlerine nazaran İran, tankerleri taciz etmek yahut süreksiz aksamalara yol açmak üzere adımlarla piyasayı huzursuz edebilir; lakin bunun fizikî arz üzerindeki tesiri sonlu kalabilir.
patronlardunyasi.com
