KAAN’ın yerli üretim yardımcı güç ünitesi için geri sayım başladı

Türkiye, havacılığın her alanında olduğu üzere motor ve güç sistemlerinde de pozisyonunu güçlendirmek için çalışmalar yürütüyor. İHA’lardan helikopterlere, eğitim uçaklarından 5’inci kuşak muharebe uçaklarına uzanan geniş bir yelpazede yürütülen çalışmalar, motor teknolojilerinde de karşılığını buluyor.

Türk savunma endüstrisi bünyesinde faaliyet gösteren TRMOTOR da hava araçlarına yönelik ana motor ve yardımcı güç sistemleri alanında sürdürülebilir, yerli ve ulusal, yüksek teknoloji eser ve hizmetler sunma misyonuyla çalışmalarını yürütüyor. Şirket, savunma sanayi platformlarının itki ve güç sistemleri gereksinimlerinde dışa bağımlığı sonlandıracak teknoloji ve altyapıyı geliştirme, küresel ölçekte rekabetçi bir oyun kurucu olma vizyonuyla hareket ediyor. TRMOTOR, gaz türbinli motor teknolojileri ve güç sistemleri alanında tasarım, geliştirme, üretim ve doğrulama kabiliyetlerini ülkeye kazandırmaya odaklanan bir teknoloji merkezi olarak öne çıkıyor.

2017-2021 devrinde Türkiye’nin muhtaçlık duyduğu ulusal ve özgün güç sistemleri alanında AR-GE ve teknoloji yapılanmasına yönelik roller üstlenen TRMOTOR, 2021’de 5’inci kuşak Ulusal Muharip Uçak KAAN için kritik kıymete sahip Auxiliary Power Unit (APU) ve Air Turbine Starter (ATS) sistemlerinin tasarım ve geliştirme iş paketini bünyesine kattı. KAAN’ın ana motorunun kavramsal tasarım kontratını 2022’de imzalayan şirket, 2024’te KAAN’ın “kalbi” olan TF35000 motorunun geliştirilmesi maksadıyla TEI ile konsorsiyum muahedesine imza attı. Bu süreçte TRMOTOR, APU ve ATS çalışmalarını da farklı platformlarla uyumlu halde genişletmek üzere yeni projeleri devreye aldı. 2025 yılında bir yerli platform için yürütülen sistem geliştirme çalışmalarında da kritik kademeleri tamamladı. Türk Havacılık ve Uzay Sanayiinin GÖKVATAN mecmuasında, yürütülen çalışmaların yeni durumu paylaşıldı. Buna nazaran, Türkiye’de birinci kere yerli ve ulusal imkanlarla geliştirilen APU-60 için birinci entegrasyonun 2026 yılı içerisinde yapılması planlanıyor.

APU-60, uçak ana motorlarını çalıştırmadan evvel muhtaçlık duyulan gücü sağlayarak iklimlendirme ve aviyonik sistemlerin devreye alınması üzere kritik misyonlar üstlenecek. Sistemin test etapları devam ederken, KAAN’a entegrasyonuyla birlikte Türkiye’nin bu alandaki kabiliyet havuzu da genişlemiş olacak.

YARDIMCI GÜÇ KAAN’I MİSYONA HAZIRLAYACAK

Yardımcı güç ünitesi olarak da bilinen APU, hava platformları için kritik bileşenler ortasında yer alıyor. Ana motora kıyasla daha küçük bir gaz türbinli motor olan APU, ana motorlar çalışmadan evvel devreye girerek platformun aviyonik ve elektronik sistemlerinin güç gereksinimini karşılıyor.

APU’nun ürettiği basınçlı hava, bir öteki kritik bileşen olan ATS sistemine aktarılıyor ve ana motorun çalıştırma süreci başlatılıyor. ATS, aldığı basınçlı havayla içindeki türbini döndürüyor. Akabinde ana motorun milini çevirerek birinci dönme hareketini sağlıyor ve motorun çalışması için gerekli başlangıç şartları oluşuyor. Harici yer ekipmanına gereksinim azaltan bu sistem bütünüyle operasyonel esneklik artıyor, yerde bekleme ve hazırlık süreçleri kısalıyor. Böylelikle daha bağımsız ve süratli operasyon gerçekleştirmek mümkün oluyor.

BİR TAHLİL YOLU DAHA YOLDA

TRMOTOR, APU-60’ın yanında yeni bir yardımcı güç ünitesi üzerinde de çalışıyor. APU-40 ismi verilen bu modelin uçak ve döner kanat platformlarına entegrasyonunun yapılması hedefleniyor. Böylece platformlar için kritik bir ekipmanın daha yerlileştirilmiş olacak. APU-40 projesinde çekirdek motor entegrasyon çalışmaları sürerken, 2026 yılının birinci çeyreğinde test faaliyetlerine başlanması planlanıyor.

Ana motoru çevreleyen alt sistemlerin geliştirilme süreçlerini sistem bütünlüğü odağında ele alan şirket, bu kapsamda elektrik-kontrol, yağlama, yakıt, ateşleme, aktivasyon, pnömatik ve dişli kutusu üzere yüksek hassasiyet gerektiren alanlarda uzmanlığını geliştirmeye devam ediyor. TRMOTOR Genel Müdürü Osman Saim Dinç, bahse ait değerlendirmesinde, motor teknolojilerinin stratejik niteliğine dikkati çekti.

Motor teknolojilerinin bugün sadece performans hesabı yapılan bir mühendislik başlığı olarak değil, bağımsızlık, sürdürülebilirlik ve tedarik güvenliğinin de kesişim noktası olarak kıymetini artırdığını vurgulayan Dinç, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Yerli motor çalışmalarını beka sorunu odağında kıymetlendiriyoruz. Bu durum, itki ve güç sistemlerinde kendi kabiliyetini oluşturmanın stratejik kıymetini daha da görünür kılıyor. Projelerle birlikte Türkiye’nin yerli havacılık motorları teknolojilerinde katalizör tesir oluşturacak bir kabiliyet kazanımı da gerçekleşmiş olacak. Bu şuurla Türkiye’nin bağımsız savunma endüstrisine katkı sunan bir sorumluluk şuuruyla disiplinler ortası teknoloji odağında çalışmalarımızı sürdürüyoruz.”

patronlardunyasi.com