Kota engeli büyükşehirlerde eczane açmayı durdurdu, devren eczane fiyatları 25 milyon liraya dayandı
Türkiye’de eczacılık mesleği, son yıllarda giderek artan bir yapısal sorunla karşı karşıya. Büyükşehirlerde eczane açmak isteyen yeni mezun eczacılar için sistem neredeyse büsbütün kapalı. Nüfusa dayalı kota uygulaması sebebiyle bilhassa İstanbul, Ankara ve İzmit üzere metropollerde yeni eczane açma hakkı fiilen ortadan kalkmış durumda. Bu kısıtlama, mevcut eczanelerin devren satış yoluyla el değiştirmesine yol açarken, periyot bedellerinin süratle yükselmesine sebep oluyor. Böylelikle eczane fiyatları, işletme kıymetinin çok ötesine geçerek âdeta “fabrika değeri” düzeylerine ulaşıyor.
25 MİLYON LİRAYI BULDU!
Normal kaidelerde sıfırdan bir eczane açmanın maliyeti 3 ile 5 milyon TL ortasında değişirken, devren satılık eczaneler için talep edilen bedeller 15 ila 25 milyon TL’yi buluyor. Satın alınan şey sadece bir işletme değil; yıllar evvel alınmış bir ruhsat, yerleşmiş müşteri kitlesi ve kota avantajı… Fakat bu tablo, mesleğin ticari bir ayrıcalık hâline geldiği tenkitlerini de beraberinde getiriyor. Bilhassa 30-40 yıl evvel ruhsat alarak eczane açmış ve bugün emeklilik etabına gelen eczacılar, sahip oldukları ruhsatları çok yüksek bedellerle devrediyor. Hukuken ruhsat şahsî bir meslek hakkı olsa da fiiliyatta bu hak önemli bir ekonomik kar aracına dönüşmüş durumda.
KOTALAR DOLU
Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli’nin haberine nazaran, genç eczacılar açısından tablo ise epeyce karamsar… Eczacılık fakültesinden mezun olan bir kişinin büyükşehirde kendi eczanesini açabilmesi neredeyse imkânsız. Kota sisteminin dolu olması sebebiyle ya kırsal bölgelerde düşük cirolu bir eczane açmak mecburiyetinde kalıyorlar ya da yüksek bedellerle devren satışa yöneliyorlar. Bir başka seçenek ise yıllarca Eczacılık Yerleştirme Sistemi’nde sıra sisteminde beklemek. Bu durum, mesleğe yeni adım atan eczacıları ekonomik ve mesleksel açıdan dezavantajlı bir pozisyona itiyor. Uzmanlara nazaran mevcut sistem, eczacılık mesleğini üretkenlikten fazla ruhsat sahipliği üzerinden yarar üreten bir modele dönüştürme riski taşıyor.
VATANDAŞI DA ETKİLİYOR
Eczanelerdeki yüksek dönem bedelleri, dolaylı olarak hizmet kalitesine ve tüketici tecrübesine yansıyor. Rekabetin sonlu olduğu bölgelerde seçenekler azalıyor, danışmanlık hizmeti zayıflıyor ve ilaç dışı eserlerde artan satış baskısı, vatandaşların daha ticari odaklı eczanelerle müsabakasına sebep oluyor.
RUHSAT TİCARETİ ÖNÜMÜZE GEÇİYOR
Derya Kaplan, 2020 mezunu bir eczacı olarak kendi eczanesini açma hayalinin, büyükşehirlerde kota sistemi ve yüksek devren satış fiyatları sebebiyle neredeyse imkânsız hâle geldiğini belirtiyor. Kaplan “Yıllarca emek vererek aldığımız diplomaların, ruhsat ticareti nedeniyle fonksiyonsuz hâle gelmesi büyük bir adaletsizlik duygusu oluşturuyor. Bizler mesleğimizi icra etmek istiyoruz, lakin mevcut sistem genç eczacıları ya maaşlı çalışmaya ya da meslekten uzaklaşmaya zorluyor” dedi.
İHTİYACA NAZARAN DÜZENLENEBİLİR
İstanbul Bahçelievler’de eczacılık yapan Serkan Demir, mevcut eczane kota sisteminin gelir istikrarını sağlamayı amaçladığını fakat büyük kentlerde yeni mezun eczacılar için erişim sorunları oluşturduğunu tabir etti. Ruhsat evre bedellerinin artmasının ekonomik baskı oluşturduğunu ve hem genç eczacıları hem de hizmet sunumunu etkilediğini Demir, tahlil olarak ise; kotanın büsbütün kaldırılmasından fazla, bölgesel gereksinimlere nazaran güncellenip genç eczacılara daha adil fırsatlar sunacak formda revize edilmesini öneriyor.
SİSTEM YİNE ELE ALINMALI
Uzmanlara nazaran eczacılıkta yaşanan tıkanıklığın temelinde katı nüfusa dayalı kota sistemi bulunuyor. Tahlil için yaşlı nüfus oranı, kronik hasta yoğunluğu, sıhhat kuruluşları sayısı ve bölgesel sıhhat muhtaçlığı üzere ek ölçütlerin sisteme dahil edilmesi gerekiyor. Ayrıyeten belli dönemlerle yeni eczane açma hakkı tanınması, kontenjanların öncelikli olarak genç mezunlara verilmesi ve emekli eczacıların devrettiği ruhsatları özgür piyasaya bırakmak yerine kamu eliyle erişilebilir hâle getirilmesi öneriliyor. Kentsel dönüşüm ve yeni yerleşim alanları planlamaya dahil edilirse ruhsat rantı azalacak ve genç eczacılar sisteme daha kolay giriş yapabilecek.
MECBUREN YATIRIMCI ARAYIŞINA GİRİLİYOR
Yeni mezun eczacıların sisteme tutunabilmek için yatırımcı arayışına girmesi ise meslekte yeni bir kırılgan alan oluşturuyor. Birden fazla, yatırımcılarla fiilî iştirak yapmak zorunda kalıyor. Alanda “sermaye yatırımcıda, ruhsat eczacıda” uygulamaları artarken, birtakım yatırımcıların daha çok kazanmak için ilaç dışında kozmetik, vitamin ve medikal eser satışına yönlendirme baskısı yaptığı tez ediliyor.
patronlardunyasi.com
