Rusya’nın Esad devrilmeden önce askeri üs olarak kullandığı Tartus Limanı’na Türk şirket Kuzey Star tersane kuracak
Kerim ÜLKER
Rusya’nın Akdeniz’deki tek üssü olan Suriye’deki ünlü Tartus’a Türk dokunuşu. Beşar Esad’ın devrilmesiyle birlikte Rus hakimiyetinin sona erdiği Tartus Limanı’nı Türk şirket işletecek. Suriye Devleti, Tartus Limanı için hem Türkiye’nin hem de Rusya’nın yakından tanıdığı İstanbul merkezli denizcilik şirketi Kuzey Star ile muahede imzaladı.
Suriye Limanlar ve Gümrük Genel Müdürlüğü, Suriye’de memleketler arası standartlarda gemi inşasına başlamak emeliyle Türkiye’nin Kuzey Star Tersanesi ile stratejik bir yatırım mutabakatı imzaladı. Bu adım, Suriye denizcilik bölümünde bir birinci olma özelliğini taşıyor.
YAP-İŞLET-DEVRET MODELİYLE
Suriye Limanlar ve Gümrük Genel Müdürü Kuteiba Ahmed Badavi ve Türk şirketinin yöneticileri tarafından imzalanan mutabakat, Tartus Limanı’nda yap-işlet-devret (BOT) modeliyle tam entegre bir tersane inşa edilmesini öngörüyor. Türk firması, tesisi inşa edecek, donatacak, işletecek ve yönetecek; bu da gelişmiş gemi inşa, tamirat ve bakım operasyonlarına imkan sağlayacak.
30 YIL İŞLETECEK, 190 MİLYON DOLAR YATIRACAK
Sözleşmeye nazaran, yatırım 30 yıl sürecek ve Kuzey Star birinci 5 yılda rıhtımlar, depolar ve operasyonel altyapının geliştirilmesi için en az 190 milyon dolar yani bugünkü kurla 8.2 milyar lira yatırım yapacak. Muahede, Suriye tarafına rastgele bir mali yükümlülük getirmiyor.
Anlaşma ayrıyeten Suriye hükümetine ilişkin gemiler için gemi inşa ve tamir hizmetlerinde yüzde 20 indirim sağlarken, şirketin 1.700 direkt ve 3.500 dolaylı iş imkanı yaratmasını ve iş gücünün en az yüzde 95’inin Suriyeli olmasını kural koşuyor. Mutabakatla eğitim ve teknoloji transferi de mecburî kılındı. Bu proje, Suriye’nin liman altyapısını güçlendirecek, Tartus’u bölgesel bir denizcilik merkezi haline getirecek ve yatırım ve ekonomik büyüme için yeni fırsatlar yaratacaktır.
RUS ŞİRKETİN MUTABAKATI FESHEDİLDİ
Geçtiğimiz yıl ocak ayında Tartus Limanı için bir Rus şirketiyle yapılan mutabakat iptal edilmişti. 2019 yılında devrik devlet başkanı Beşar Esad’ın kararıyla Rus şirketi Stroytransgaz ve eski rejime yakın Katerji Group limanı işletmeye başladı. Lakin idare değişince bu süreç de rafa kalktı. Limanın tüm kaynakları, Suriye hazinesine iade edildi.
SOVYETLER DEVRİNDE KURULDU
Bilindiği üzere Tartus Limanı’ndaki Rus Deniz Üssü, 1971 yılında Sovyetler Birliği ile Suriye ortasında imzalanan mutabakat ile kuruldu. Üs, Rusya’nın Akdeniz’deki tek üssü ve resmi olarak bir deniz tedarik-bakım tesisi olarak sınıflandırıyor.
RUSLAR’IN BUZ KIRICI İHALESİNİ KAZANMIŞTI
Tartus üssü, kuzeydeki dalgakıranın içindeki 100 metrelik yüzen iskelelerin her ikisi de faaliyet halinde olması durumunda dört adet orta uzunluk gemiyi barındırabiliyor.
Suriye İdaresi ile muahede imzalayan Türk şirketi Kuzey Yıldızı ise Rusya’da epeyce tanınan bir şirket. 2021 yılında “Proje 23620” olarak bilinen buz kırıcılarının inşası için Türk şirket, Rusya Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Federal Deniz ve İç Su Taşımacılığı Ajansı Rosmorport mutabakat imzalamıştı.
MALİYETLER ARTTI, PROJE İPTAL
Anlaşmada 18,5 milyar ruble yani 232 milyon dolarlık maliyet, 32 milyar rubleye yani 410 milyon dolara çıktı. Fiyatlar artınca ihale de iptal edildi. Her iki buzkıran da büsbütün Türk tersanesinde inşa edilecek ve 2024 yılında teslim edilecekti. Lakin Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgali hem maliyetlere hem de mühlete olumsuz yansıdı. 12 ila 14 MW kapasiteli iki adet Icebreaker7 sınıfı buz kırıcının inşası 2 yıl daha uzatılmıştı.
ÖNCE YAPTIRIM, ARTIK YATIRIM
Türk şirketin aldığı Rusya ihalesi, Kuzey Star’ı yaptırım sürecine bile soktu. Rusya ile temaslı bir süreç gerekçesiyle Kuzey Star, ABD Yabancı Varlıklar Denetim Ofisi (OFAC) bu yılın ocak ayında yaptırım listesine alınmıştı. 10 Ekim 2025’te ise bir yeni karar daha alındı ve Kuzey Star Tersanesi, yaptırım listesinden çıkarıldı. Böylelikle evvel Rusya yüzünden yaptırıma uğrayan şirket, artık de Suriye ile yatırım yapar duruma geldi.
patronlardunyasi.com
