Burak ARTUNER
Eski periyotlarda, her mahallede bir çeşme veyahut sebil olduğu üzere çarşı hamamları da boldu. Evliya Çelebi, “Seyahatname’sinde İstanbul’da 168 adet hamam olduğunu yazıyor. Bunların kimini Mimar Sinan yapmış, pek birden fazla hem bayanlar hem de erkekler içinmiş, yani ikili hamammış ve ekseriyetle Fatih Vakfı’na ilişkin imişler. Bugün ise İstanbul’da yalnızca 60 adet hamam kaldığı kestirim ediliyor. Hamam bir kültürdü. Yabancı müellifler, ressamlar bile Türk Hamamı’nın tesirine karşı koyamamış, yapıtlarında bu kültürümüzü kendi hayal dünyalarından bir şeyler de katarak sanatlarına katmışlardır.
Bazı eski hamamların öyküleri değişiktir.
HAVUZUNU İRAN ŞAHI’NIN GÖNDERDİĞİ HAMAM
Mesela Fatih-Zeyrek’te bulunan Kapodan Hamamı, Çinili Hamam veyahut ‘Zeyrek Çinili Hamamı’ isimleriyle da bilinir. Hala mevcut olan bu hamam Barbaros Hayreddin Pasa vakfındandır ve Mimar Sinan yapısıdır. 16. orta ilişkin İznik çinileri ile süslenmiş olan hamamın fıskiyeli havuzunu, rivayete nazaran İran Şahı göndermiştir. 1782’deki Cibali yangında yanmış, 1833 yılında tekrar bir yangın geçirmiş. sonra şahıs malı olmuş ve tamir girmiştir. Hamamın yapılışı bir oldukça ilgi uyandırmış olmalı ki Yasal periyodu şairlerinden olan ve 1557 de Gen Hayali de bir gazelinde hamamı över.
Domenico Borelli’nin 1874 tarihli Türk Hamamı isimli oryantalist tablosu.
MİHRİMAH İÇİN YAPILDI, KISMETLERİ AÇTI
Bir öbür değerli hamam, eski Avrat Pazarı’nda Haseki Sultan Külliyesi civarında Hekimoğlu Ali Paşa Caddesi üzerinde bulunan ve ‘Bostan Hamamı’ denilen büyük ikili hamamdır. Mimar Sinan yapısıdır ve Reşad Ekrem Koçu tarafından nakledilmiş olan enteresan bir kıssası vardır: Hamamdaki bir halvet yerine küçük kubbe altına bir kurna konmuştur ve bu tek kurna halvet kalıntısı eski vakitten beri Şeftali Kurnası’ ismine taşır. Burada çıplak bedenimi yabancılara göstermekten utanan olağanüstü mahcup kızlar yıkanırmış
Bir öbür rivayetine glee, Yasal Sultan Süleyman de Hürrem Sultan’ın kızları Mihrimah Sultan, doğuştan tek göğüslü olduğu için sürekli yalnız yıkanırmış. Annesi Hürrem Sultan’ın yaptırdığı hamamdaki Şeftali Kurnası’ denilen bu küçücük dar halvet de Mihrimah için yapılmış. Ayrıyeten tekrar bu hamamdaki tek kurnalı başka bir soğuk halvet de ‘Evliya Kurnası’ ismi ile şöhret bulmuştur. Yüzyıllardır devam edegelen bir inanca nazaran kısmeti çıkmayan kızlar bu kurnada yıkanır, abdest alır ve bir de adak mumu yakarlarsa çabucak kısmetleri çıkar, kocaya varırlarmış.
Hürrem Sultan Hamamı olarak bilinen lakin aslında Bostan Hamamı olarak bilinen 2021’den beri süren onarımla özgün yapısına kavuştu. Fatih’te 15. yüzyılda 1166 metrekare alana inşa edilen Haseki Bostan Hamamı, güçlendirme ve özgün mimariyi ortaya çıkarma emeliyle yapılan onarım çalışmalarının akabinde geçtiğimiz günlerde müşterilerine kapılarını açtı.
Restorasyon kapsamında “Çifte hamam” olarak bilinen ve dönemindekilerin bilakis bayanlar kısmının erkeklerinkinden büyük ve geniş olmasıyla dikkati çeken hamamda, beton eklentiler, muhdes sıvalar, camekanlar, mermerler ve taşıyıcı özelliğini yitiren moloz taş duvarlar yenileme çalışmaları kapsamında söküldü ve kubbelerde ayrıştırma yapıldı. Hamamdaki hafriyatlar sonucu ulaşılan, döşemenin altındaki sıcak havanın dolaştığı “cehennemlik” alanında, 850 ton balçık paklığı yapıldı. Hamamdaki çalışmalarda küçük bir sarnıç ile kimi bölmelerde kalem işi süsmeler keşfedildi. Bu süslemeler de onarım sonucu ortaya çıkarıldı ve görünür kılındı.
Hürrem Sultan’ın yaptırdığı Haseki Külliyesi ve 2. Bayezid’in sadrazamlarından Koca Davut Paşa tarafından inşa ettirilen Davutpaşa Külliyesi’ne ilişkin medreseyle tıpkı aks üzerinde yer alan mülkiyeti İlim Yayma Vakfı’na ilişkin olan hamam, geçtiğimiz günlerde müşteri ağırlamaya başladı. Hamam artık, asırlar sonra ‘Kısmetini açmak isteyen’lerin de ortalarında olduğu hamam tutkunlarını bekliyor.
patronlardunyasi.com