Uzay yolculuğu insan kök hücrelerinde ‘karanlık genom’u uyandırıyor
Yeni bir araştırma, uzay uçuşlarının insan kök hücrelerinin daha süratli yaşlanmasına yol açtığını ortaya koydu. Bu bulgu, bilim insanlarının uzayın insan bedeni üzerindeki tesirlerini anlamasında değerli bir adım olarak bedellendiriliyor.
Kök hücreler, bedenin her yerinde bulunan ve kendilerinden daha fazlasını üretebilen, bakım ve tamirat için kan, beyin yahut kemik hücreleri üzere başka hücre tiplerine dönüşebilen özel hücrelerdir. Lakin Sanford Kök Hücre Enstitüsü yöneticisi ve Kaliforniya Üniversitesi, San Diego Tıp Fakültesi profesörü Catriona Jamieson, uzayda bu hücrelerin fonksiyonunun azaldığını belirtiyor:
“Kök hücrelerin kendini yenileme ve rejenerasyon yetenekleri düşüyor; bu da uzun vadeli uzay vazifelerinde kritik bir bilgi.”
NASA’nın kısmen desteklediği çalışma, SpaceX’in 2021 sonu ile 2023 başı ortasında gerçekleştirdiği dört Memleketler arası Uzay İstasyonu ikmal misyonu sırasında yapıldı ve bulgular Cell Stem Cell mecmuasında yayımlandı. Jamieson, “Bu çalışma, kök hücrelerin alçak Dünya yörüngesinde gerçek vakitli davranışlarını inceleyen birinci araştırmadır” diyerek, bu tıp bulguların astronot sıhhatinin idaresinde direkt tesiri olacağını vurguladı.
Araştırmada, kalça protezi ameliyatı geçiren hastalardan alınan kemik iliği kök hücreleri, özel biyoreaktörler ve yapay zekâ takviyeli sistemlerle Uzay İstasyonu’nda izlendi. Olağanda kök hücreler, fonksiyonlarını sürdürebilmeleri için vakitlerinin büyük kısmında “uyku” modunda olurlar. Lakin mikro yerçekimi ve kozmik radyasyon nedeniyle uzaydaki hücreler etkin kaldı, güç rezervlerini süratle tüketti ve yaşlanma belirtileri göstermeye başladı.
Jamieson, hücrelerde DNA’nın olağanda sessiz olan tekrarlayan elementlerinin, yani “karanlık genom”un aktive olduğunu açıkladı:
“Bu retrovirüs gibisi ögeler, kök hücreleri çok gerilim altında süratli yaşlanmaya itiyor. Hücreler kriz geçiriyor, fonksiyonlarını yitiriyor.” Bu durum, Jamieson’ın lösemi öncesi bozuklukları olan hastalarda gözlemlediği kök hücre gerilimine benzerlik gösteriyor.
Araştırmaya nazaran birtakım hücreler 45 güne kadar uzay ortamına dayanabildi, lakin süratli yaşlanmaları ve yeni hücre üretme kapasitelerinin azalması dikkat çekti. Âlâ haber ise, astronotlar Dünya’ya döndüğünde kök hücrelerin yavaş da olsa olağan fonksiyonlarına kavuşabilmesi; lakin bu süreç yaklaşık bir yıl sürebiliyor.
Araştırmanın kanser ve yaşlanma çalışmalarına da katkı sağlayabileceğini belirten Jamieson, biyoreaktörlerin ve kök hücre sıhhati avatarlarının gelecekte uzaydaki performansı varsayım etmek ve potansiyel ilaçları test etmek için kullanılabileceğini söz etti.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan uzmanlar, çalışmanın mikro yerçekimi ve radyasyonun kök hücreler üzerinde oluşturduğu potansiyel hasarı ve uzun menzilli uzay misyonlarıyla bağlı sıhhat risklerini güçlü biçimde ortaya koyduğunu belirtiyor. Birebir vakitte, bu tıp bulguların Dünya’daki biyomedikal araştırmalara da katkı sağlayabileceği vurgulanıyor.
Uppsala Üniversitesi’nden Profesör Elena Kozlova, önceki çalışmaların dolaylı deliller sunduğunu, lakin bu araştırmanın kök hücrelerde yaşlanmaya dair daha net ve direkt ispatlar verdiğini tabir etti.
patronlardunyasi.com
