Uzmanlar erken yaşta ekran kullanımının çocuk gelişimini tehdit ettiğini söylüyor

Halide TONGA

Günümüzde dijital araçlar çocukların hayatında giderek daha fazla yer alırken, ekran kullanımının hudutları ve tesirleri de uzmanların gündeminde yer alıyor. Uzman Psikolog ve Aile Terapisti Reyhan Sümbül, çocuklarda dijital bağımlılığın artık okul öncesi periyotta de görülmeye başladığını belirterek, denetimsiz ve hedefsiz ekran maruziyetinin dikkat, toplumsal bağlantı ve duygusal gelişim üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabildiğini vurguladı.

“DİJİTAL BAĞIMLILIK DAVRANIŞSAL BİR SORUNDUR”

Patronlar Dünyası’na konuşan Sümbül mevzuyla ilgili şunları söyledi:

“Dijital bağımlılık, çocuğun ekran kullanımını denetim edememesi, ekran dışı etkinliklere ilgisinin azalması ve ekrandan uzak kaldığında huzursuzluk göstermesiyle ortaya çıkan davranışsal bir sıkıntıdır. Bu durum artık sırf ergenlik periyodunda değil, okul öncesi çağda da görülmeye başlamıştır.”

ERKEN ÇOCUKLUK PERİYODUNA DİKKAT

Erken çocukluk periyodunun kıymetli bir süreç olduğunu vurgulayan Sümbül, “Erken çocukluk periyodu; beynin yapılandığı, dikkat, lisan, toplumsal irtibat ve duygusal düzenleme marifetlerinin temellerinin atıldığı kritik bir süreçtir. Bu devirde ağır ekran maruziyeti, çocuğun pasif kalmasına ve süratli uyaranlara yönelmeye alışmasına neden olabilmektedir. Bu da uzun vadede dikkat sıkıntıları, sabırsızlık ve düşük tolerans eşiği olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada temel sorun ekranın varlığı değil, ekranın çocuğun gelişim alanlarının yerine geçmeye başlamasıdır.” dedi.

MASUM BAŞLAYAN ALIŞKANLIKLARIN SONUÇLARI AĞIR OLABİLİR

Aileler tarafından ekran paylaşımının da başvurulan bir kolaylık olduğuna dikkat çeken Sümbül şöyle konuştu:

“Ekran birden fazla vakit aileler tarafından pratik bir tahlil olarak kullanılır. Yemek yedirirken, sakinleştirirken ya da vakit doldurmak için açılan ekran, kısa vadede işe fayda üzere görünür. Lakin bu tekrarlandıkça, çocuk için ekran bir alışkanlık haline gelir.”

ÇOCUK SIKILDIĞINDA DÜŞÜNMEZ VE EKRANA YÖNELİR

“Bu noktada risk şuradadır. Çocuk, sıkıldığında düşünmeyi değil, ekrana yönelmeyi öğrenir. Üzüldüğünde konuşmayı değil, izlemeyi seçer. Anlık uyaranlara alışır. Bu alışkanlıklar ilerleyen yıllarda, düşük dikkat müddeti, düşük sorun çözme kapasitesi, sabırsızlık ve çabuk sıkılma, toplumsal etkileşimden kaçınma biçiminde kendini gösterebilir. Yani sıkıntı yalnızca “fazla izliyor” değildir. Problem, çocuğun hayatla kurduğu alaka biçiminin değişmesidir.”

EKRANLA DEĞİL, OYNAYARAK, KONUŞARAK VE DENEYİMLEYEREK BÜYÜYEN ÇOCUKLAR OLMALI

“Oyun, çocuğun lisanı; tecrübe, çocuğun öğretmenidir. Çocuk dünyayı izleyerek değil, yaparak öğrenir. Oynayan çocuk düşünür. Konuşan çocuk hislerini söz eder. Deneyimleyen çocuk öğrenir. Ekran merkezli büyüyen çocukta ise süreç bilakis döner: çocuk izler, fakat üretmez. Reaksiyon verir, ancak başlatmaz. Bu da girişkenlik, yaratıcılık ve sorun çözme hünerlerinde zayıflamaya neden olur. Bu nedenle erken çocukluk devrinde en güçlü yatırım; oyun temelli, ilgi temelli ve tecrübe temelli öğrenme ortamlarıdır.”

TEKNOLOJİDEN DEĞİL, EKRANDAN UZAK DURULMALI

Teknolojiden kaçınmadan çocuk gelişiminin de mümkün olduğuna dikkat çeken Sümbül şunları söyledi:

“Burada çok net bir ayrım yapmak gerekir. Teknoloji düşman değildir. Ekran sınırsız olduğunda risklidir. Günümüz dünyasında çocukları teknolojiden büsbütün izole etmek mümkün değildir ve hakikat da değildir. Tersine, çocukların teknolojiyi yanlışsız yaşta, hakikat içerikle ve gerçek mühletle tanıması gerekir. Bugün birçok nitelikli okul öncesi kurumda robotik, kodlama ve STEM temelli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmaların emeli çocuğu ekrana bağımlı hale getirmek değil; düşünmeyi, planlamayı, üretmeyi ve sorun çözmeyi öğretmektir.

Burada belirleyici olan üç öge vardır. Mühlet (kısa ve kontrollü), hedef, (eğitsel ve gelişim odaklı), sistem (rehberli ve etkileşimli). Bu biçimde kullanılan teknoloji, çocuğu pasifleştirmez; bilakis etkin hale getirir. Lakin sınırsız ve hedefsiz ekran kullanımı çocuğu tüketici pozisyonuna iter. Hasebiyle sorun “yasaklamak” değil, yönetmektir. Sıkıntı teknolojiyi dışlamak değil, ekranı sonlandırmaktır.”

AİLE YILI DA ŞUURLU GÖSTERGE

“Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’nın 2025 Aile Yılı ilanı da, ailelerin bu şuurla güçlendirilmesi açısından değerli bir çerçeve sunmaktadır. Ailenin güçlenmesi, çocuğun dijital dünyada tarafsız kalmaması demektir. Dijital dünya çocukların hayatında olacak. Bu kaçınılmaz. Lakin ekran, çocuğun hayatının merkezi olmak zorunda değildir. Erken çocukluk eğitimi; ekranın değil, oyunun; izlemenin değil, tecrübenin; pasifliğin değil, etkileşimin merkezde olduğu bir alan olmalıdır. Zira çocuklar ekrana bakarak değil, hayatın içinde yer alarak gelişir.”

patronlardunyasi.com