Vehbi Koç, 30 şirketini birleştirip holdingin başına oğlu Rahmi Koç’u getirdiği gün yaptığı konuşmada neler söylemişti

Burak ARTUNER

Vehbi Koç’un, babası Koçzade Hacı Mustafa Efendi’den devraldığı ticarethaneyi 31 Mayıs 1926’da ‘Koçzade Ahmet Vehbi’ ismiyle Ankara Ticaret Odası’na kaydettirmesiyle temeli atılan Koç Topluluğu bu yıl 100’üncü kuruluş yıldönümünü kutlayacak.

Vehbi Koç’un öngörüsü, Rahmi Koç’un, Mustafa Koç’un vizyonları Koç Holding’i Türkiye’nin en büyük holdingi yaptı. Uzun uzadıya bir Koç Holding tarihi anlatmayacağım size… Lakin Vehbi Koç’un holdingi oğlu Rahmi Koç’a devrettiği gün neler söylediğine dikkatinizi çekeceğim.

Vehbi Koç, Koç şirketlerini birleştirip oğlu Rahmi Koç’a devrettiği gün Koç Holding ile ilgili kanılarını açıklarken.

1963’e gelindiğinde Vehbi Koç, işleri çok büyütmüştü. Hayali kurumsallaşmayı da hayata geçirmekti.

Dünyadaki gelişmeleri çok âlâ takip ediyor ve kimi ülkelerde çok büyük, esaslı firmaların, kurucularının vefatından sonra parçalanıp, silinip gitmeleri onu çok üzüyordu. Çocuklarına itimadı vardı. Onların devralacakları kurumları zedelemeden yürüteceklerinden ve kendilerinden sonrakilere devredeceklerinden hiç kuşku duymuyordu. Lakin daha sonraki jenerasyonlar için şimdiden birebir ümit ve inancı besleyemiyordu. Tahlil kurumsallaşmadaydı. Amerikalı bir danışmanlık firmasıyla anlaştı. Uzmanlar geldi, topluluğu inceledi ve bir rapor hazırladı.

Şirketlerin Koç Ailesi elindeki paylarının kurulacak bir Holding’e devredilmesiyle, şirketleri bu Holding’e ortak etmek, bütün iş arkadaşlarına Holding’den hisse ayırmak, bu suretle Holding’e gerçek ve halka açık bir anonim şirket vasfını kazandırmak en hakikat tahlil olarak ortaya çıkmıştı. Ailenin Holding’deki çoğunluk payını idarede dengelemek için, kurulacak bir Vakfa da Holding’den pay vermek ve bu paya idarede daha kuvvetli bir mevkii ayırmak da devamlılığı destekleyecekti.
Ancak Holding kurmanın önünde yasal mahzurlar vardı. 1961 yılı başlarında Kurumlar Vergisi Maddesi’nde yapılan değişiklikle bu sorun ortadan kalktı. Ve Holding projesini, yakın dostu Hulki Alisbah hazırladı ve danışman firmanın değerlendirmeleri doğrultusunda son biçimini verdi.

İLK HOLDİNG KURUCULARI

Holding temel sözleşmesi 20 Kasım 1963 günü Divan Oteli’nde kurucular tarafından imzalandı. Kurucu ortaklar şunlardı: Koç Ailesi’nden; Vehbi Koç, Sadberk Koç, Semahat Arsel, Rahmi M. Koç, Sevgi Gönül, Suna Koç, Çiğdem Koç, şirket müdürlerinden; Hulki Alisbah, Dr. Nusret Arsel, Ziya Bengü, Adnan Berkay, İsak de Eskinazis, Erdoğan Gönül, Kenan İnal, Can Kıraç, Saygıdeğer Kolay, İsrael Menaşe, Bernar Nahum, Behçet Osmanağaoğlu, Fazıl Öziş ve Hüseyin Sermet. Lakin, çok istediği Holding temel sözleşmesini Vehbi Koç imzalayamadı. O sırada çok değerli bir Avrupa seyahatindeydi ve onun ismine Hulki Alisbah imzaladı. Artık kurumsallaşmayı başarmıştı. İçi rahattı.

Tarih: 22 Ocak 1964…

Hürriyet gazetesinde “Vehbi Koç, Koç Holding sistemini kuruyor” üst başlığı ve “Koç, 30 şirketini birleştirip oğluna devretti” başlıklı “Hususi” mahreçli yani günümüzün tabiriyle “Özel” bir haber…

Neler mi yazıyor o “Hususi” yani “Özel” haberde…

“Yalova’da dünyaya, özellikle Türkiye’ye iş alanında yeni bir pencere açılıyordu. Koç şirketlerine mensup müdürler, sermayedarlar, iki yüze yakın işadamı bir salonun çeşitli yerlerini doldurmuşlardı. Mikrofonun önünde “Baba” Vehbi Koç oturuyor ve konuşuyordu. 63 yaşındaki Vehbi Koç, “Koç Holding” sistemini kuracaktı. Kurumlarını ölümsüzlüğe götürecek temel da buydu. Koç Holding’in izahını yaptıktan sonra, şu talimatı vermişti:

‘Şahsi niyetlere, kaprislere kapılarak maharetsiz, kabiliyetsiz adamlar işbaşına getirilmemelidir. Bütün şirketler, kabiliyetli insanların omuzlarında yükselmelidir.’

Daha sonra, hoparlörden seslenerek yanına çağırdığı oğlu Rahmi Koç’a işini devrediyordu. Holding, Koç’un ‘yarattığı’ şirketlerin yalnızca “anonim”lerini içine alıyordu..
Sermaye bir şahsın yahut şahısların elinde değil, pay senetleriyle, müdürünün, personelinin, herkesin uhdesinde bulunacaktı. Şirketlerin bünyesinde çalışanlar toplumsal yardım sistemine bağlanacak, istikballeri inanç altına alınacaktı, Vehbi Koç, böylelikle, vefatından evvel, bütün teşkilatının “müesseseleşmesi”ni başarıyordu. İşlerin yürümesinde babası, kendisine nasıl güvenmişse, o da oğluna güveniyordu. Baba Koç ise, bir “müşavir” üzere, oğlunun kuruluşlarını yönetim edişini kıvançla seyretmek zevkini elde ediyordu.”

İşte bugün Vehbi Koç’un öngörüsünde ne kadar haklı olduğu da ortaya çıktı. Rahmi Koç da holdingin idaresini evvel büyük oğlu Mustafa Koç’a akabinde da öbür oğlu Ömer Koç’a bıraktı.

Kendisi de babası üzere ‘Oğullarının kurumlarını yönetim edişini seyretmek zevkini’ elde etti.

patronlardunyasi.com

İLGİLİ HABER

Patronlar Dünyası için 2026’nın fotoğrafı; Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Emine Erdoğan, Rahmi Koç ve Semahat Arsel buluşması